Η Εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού: Ένα Λαογραφικό Οδοιπορικό

0
85

 

ypsosis_timiou_stavrou

«Σώσον, Κύριε, τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου, νίκας τοις βασιλεύσι κατά βαρβάρων δωρούμενος και το σον φυλάττων, δια του Σταυρού Σου, πολίτευμα…».

Στις 14 Σεπτεμβρίου η Ορθοδοξία τιμά με μεγαλοπρέπεια τον Σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Πηγές της εκκλησιαστικής μας ιστορίας αναφέρουν ότι η εορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης είχε καθιερωθεί από τα αρχαία χρόνια, ίσως μάλιστα πριν και από τον Μέγα Κωνσταντίνο, κατά προτροπή προφανώς της μητέρας του, Ελένης, αμέσως μετά την εύρεση του Τιμίου Ξύλου στα Ιεροσόλυμα, γύρω στο 330 μ.Χ.

Η τιμή προς τον Τίμιο Σταυρό ανάγεται στους αποστολικούς χρόνους. Οι επιστολές του Αποστόλου Παύλου είναι γεμάτες από χωρία με τα οποία ο Μέγας Απόστολος εξαίρει τον ρόλο του Σταυρού στη διαδικασία της σωτηρίας του κόσμου. Αλλά και οι αποστολικοί Πατέρες ομιλούν με σεβασμό και τιμή προς το ιερό σύμβολο, μέσω του οποίου επιτεύχθηκε η σωτηρία με την απολυτρωτική θυσία του Χριστού. Από χαραγμένους σταυρούς είναι γεμάτες και οι κατακόμβες, καθώς οι διωκόμενοι από τους ειδωλολάτρες χριστιανοί πίστευαν ότι εξαιτίας της πίστεώς τους στο Χριστό έφεραν και αυτοί το δικό τους σταυρό.

Ως γνωστόν, η δύναμη του Τιμίου Σταυρού φάνηκε στο θαυμαστό όραμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στα 312, ενώ βαδίζοντας εναντίον του Μαξεντίου κοντά στη Ρώμη είδε στον ουρανό, ημέρα μεσημέρι, το σημείο του σταυρού σχηματισμένο με αστέρια και την επιγραφή «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», επίσης σχηματισμένη με αστέρια. Από εκείνη την ώρα έδωσε διαταγή το σημείο αυτό να γίνει το σύμβολο του στρατού του. Χαράχτηκε παντού, στις ασπίδες των στρατιωτών, στα κράνη, στα λάβαρα και αλλού. Ο εχθρός κατατροπώθηκε και ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτωρ του απέραντου κράτους. Μη έχοντας αμφιβολία ότι η δύναμη του Σταυρού τού είχε χαρίσει αυτή τη νίκη, προσέγγισε τη νέα ανερχόμενη θρησκευτική πίστη των χριστιανών και έδωσε αμέσως διαταγή να σταματήσουν οι διωγμοί εναντίον τους, καθώς και όσων διώκονταν για τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Το 326 αναχώρησε για τους Αγίους Τόπους η ευσεβής χριστιανή μητέρα του, Ελένη. Με επιχορήγηση του υιού της άρχισε το κτίσιμο λαμπρών ναών επί των ιερών προσκυνημάτων. Επίκεντρο βέβαια ήταν ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου. Στο σημείο εκείνο ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε κτίσει το 135, κατά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης. Πρώτη ενέργεια λοιπόν της αγίας Ελένης ήταν η ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος είχε ριχτεί από τους Ρωμαίους σε παρακείμενη χωματερή.

Σύμφωνα με την παράδοση, οδηγήθηκε εκεί από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, το γνωστό μας βασιλικό. Κατά τις ανασκαφές και ύστερα από πολλούς μήνες εντατικής εργασίας η αγία Ελένη, βαδίζοντας σε ένα χωράφι, πάτησε ένα χορτάρι και αμέσως μια γλυκιά μυρωδιά γέμισε τον αέρα. Καθώς κοίταξε γύρω της έσκυψε και έκοψε ένα κλαδάκι από το φυτό που πάτησε, το μύρισε και τότε κατάλαβε πως το χορτάρι εκείνο ήταν που σκορπούσε τη γλυκιά ευωδιά. Μεμιάς ο νους της φωτίστηκε, φώναξε έναν εργάτη και του είπε να σκάψει σ’ εκείνο το μέρος. Σε λίγο, τι θαύμα! Ο εργάτης βρήκε εκεί τον Τίμιο Σταυρό όπου επάνω του ξεψύχησε ο Χριστός μας. Από εκείνη τη στιγμή το μυρωδάτο αυτό φυτό λέγεται βασιλικός, γιατί φύτρωσε στο σημείο που ήταν θαμμένος ο Σταυρός, όπου είχε σταυρωθεί ο βασιλιάς του κόσμου. Γι’ αυτό και μοιράζουν βασιλικό στις εκκλησίες στη γιορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου…

Η βασιλομήτωρ, με δάκρυα στα μάτια, παρέδωσε τον Τίμιο Σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο, ο οποίος στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 335 τον ύψωσε στον Γολγοθά και τον τοποθέτησε στον πανίερο ναό της Αναστάσεως, τον οποίο είχε ανεγείρει η αγία Ελένη πάνω από τον Πανάγιο Τάφο -και ο οποίος σώζεται ως σήμερα. Το σημαντικό αυτό γεγονός σημάδεψε τη ζωή της Εκκλησίας και γι’’ αυτό άρχισε να εορτάζεται ως λαμπρή ανάμνηση. Ετσι καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Παγκόσμιας Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.

Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και τη δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα, πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση μάλιστα αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γίνονταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι’’ αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα. Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά τη νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.

Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη τη χριστιανοσύνη και γι’’ αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μάλιστα μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού…

Αλλά και στις λαογραφικές μας παραδόσεις η εορτή του Σταυρού έχει ιδιαίτερη θέση. Καταρχήν για τους γεωργούς – διότι αποτελεί την αφετηρία της νέας χρονιάς, ενόψει της σποράς – που έφερναν στην εκκλησία μείγμα από τα δημητριακά που θα σπείρουν για να δεχθούν την ειδική ευλογία του ιερέα: «Βλαστήσαι την γην, και δούναι σπέρμα τω σπείροντι, και άρτον εις βρώσιν» . Οι ναυτικοί, πάλι, σταματούσαν τα μακρινά ταξίδια με ιστιοφόρα, όπως συμβούλευε η παροιμία: «Του Σταυρού, σταύρωνε και δένε», ενώ οι νοικοκυρές με τον βασιλικό που έπαιρναν από την εκκλησία συνήθιζαν να φτιάχνουν το προζύμι της χρονιάς.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ