Ο Άγνωστος Θησαυρός της Μονής Σινά

0
123

sina8Η Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, χτισμένη στο ερημικό μεγαλείο του άγονου και απόκρημνου όρους Σινά στην ομώνυμη χερσόνησο, αποτελεί ένα από τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Και όχι άδικα. Σύμφωνα με μαρτυρίες είναι η παλαιότερη χριστιανική μονή στον κόσμο, με συνεχόμενη λειτουργία, και επιπροσθέτως, εκτός από τις ανεκτίμητης αξίας φορητές εικόνες και αγιογραφίες που διαθέτει, τα ψηφιδωτά, τις χαλκογραφίες, τα ξυλόγλυπτα και τα υπόλοιπα ιερά κειμήλιά της, κρύβει στο εσωτερικό της, καλά φυλαγμένο, έναν από τους μεγαλύτερους θησαυρούς της χριστιανοσύνης: τη Βιβλιοθήκη της.

Η Βιβλιοθήκη αυτή αποτελεί την αρχαιότερη εν λειτουργία χριστιανική βιβλιοθήκη με χρονολογημένα χειρόγραφα από τον 4ο αιώνα. Ανάμεσα στα πολυτιμότερα αποκτήματά της συγκαταλεγόταν για 1.500 χρόνια μια από τις αρχαιότερες μεταφράσεις της Καινής Διαθήκης. (Πρόκειται για τον περίφημο Σιναϊτικό Κώδικα, που περιέχει τα βιβλία της Καινής Διαθήκης και ένα μέρος των βιβλίων της Παλαιάς και που σήμερα φυλάσσεται κατά κύριο λόγο στη Βρετανική Βιβλιοθήκη του Λονδίνου και στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Λειψίας – Αλβερτίνα).

Επίσης η Βιβλιοθήκη του Σινά διατηρεί τη δεύτερη μεγαλύτερη συλλογή χειρογράφων και εγχειριδίων της πρωτοχριστιανικής περιόδου, τόσο σε αριθμό όσο και σε αξία, μετά από αυτή του Βατικανού!

Πώς συγκροτήθηκε η Βιβλιοθήκη της μονής

Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης – ηγούμενος της μονής και συγγραφέας της «Κλίμακος» – ήρθε στο Σινά τον 6ο αιώνα, σε ηλικία μόλις δεκαπέντε χρονών. Στη ζωή του, όπως αναφέρεται, «προσευχόταν πολύ και έγραφε». Αυτό επιβεβαιώνει την ύπαρξη πολλών χειρογράφων στη μονή τον 7ο αιώνα.

Τα παλαιότερα χειρόγραφα του Σινά ήταν πρακτικά κείμενα για χρήση στις Ακολουθίες ή για να εμπνεύσουν τους μοναχούς που ζούσαν στην περιοχή. Υπήρχαν όμως πολλές δυσκολίες στην εισαγωγή των απαραίτητων υλικών για την παραγωγή χειρογράφων. Ωστόσο, λόγω του ξηρού και σταθερού κλίματος της περιοχής τα κείμενα δεν καταστρέφονταν εύκολα, παρά τη χρήση τους. Επίσης, χάρη στην απόλυτη γεωγραφική απομόνωσή της, η μονή δεν υπέστη σοβαρές καταστροφές στο διάβα των αιώνων. Κάπως έτσι έγινε η αρχή για τη συγκρότηση της σημερινής Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης.

Τα χειρόγραφα και η προέλευσή τους

Η Βιβλιοθήκη σήμερα περιλαμβάνει κάπου 3.300 χειρόγραφα της Παλαιάς Συλλογής, εκτός από τα χειρόγραφα που ήρθαν στο φως το 1975, γνωστά ως Νέα Ευρήματα, καθώς και πολλά έγγραφα που βρίσκονται στα αρχεία. Το μοναστήρι υπήρξε κυρίως ελληνικό σε όλη την ιστορία του κι αυτό αντικατοπτρίζεται στο περιεχόμενο της Βιβλιοθήκης του. Παράλληλα υπήρξε και τόπος προορισμού μοναχών και προσκυνητών από άλλες χώρες, οι οποίοι άφησαν πίσω τους χειρόγραφα στις δικές τους γλώσσες, ως δώρο στη μονή ή για χρήση μελλοντικών προσκυνητών – αυτό εξηγεί την ύπαρξη χειρογράφων σε δέκα τουλάχιστον γλώσσες, με σημαντικές συλλογές στην αραβική, συριακή κ.λπ.

Τα χειρόγραφα του Σινά είναι μεγίστης σημασίας όσον αφορά τη μελέτη των Γραφών, τα συγγράμματα των πρώτων Πατέρων της Εκκλησίας και την ιστορική εξέλιξη των Ακολουθιών. Τα περισσότερα χειρόγραφα είναι χριστιανικού περιεχομένου, υπάρχουν όμως και ιστορικής αξίας έγγραφα αυτοκρατόρων, πατριαρχών, αρχιερέων, ηγουμένων, όπως επίσης φιρμάνια σουλτάνων, αραβικά και τουρκικά. Επίσης υπάρχουν χειρόγραφα κλασικών ελληνικών κειμένων, κυρίως σημαντικά ιατρικά κείμενα.

Από τη μελέτη της βιβλιοδεσίας των χειρογράφων αυτών αποκαλύπτεται ότι με το πέρασμα των αιώνων υπήρξε μια σταδιακή εξέλιξη στη χρήση διαφορετικών τεχνικών. Τα εργαλεία βιβλιοδεσίας και ο κολοφώνας συχνά μας επιτρέπουν να αναγνωρίσουμε τα εργαστήρια στα οποία βιβλιοδέθηκαν τα χειρόγραφα.

Κάποια χειρόγραφα είναι υπέροχα έργα τέχνης, με επιχρυσωμένα γράμματα και καταπληκτικά σχέδια, φτιαγμένα στην Κωνσταντινούπολη τον 10ο, 11ο και 12ο αιώνα, όταν η Πόλη ήταν στην ακμή της ως κέντρο πολιτισμού και ευσέβειας. Όμως και τα απλά και απέριττα χειρόγραφα που γράφτηκαν στο Σινά δεν υστερούν σε αξία. Συχνά γραμμένα σε μεταχειρισμένες περγαμηνές, προχειροδεμένα, με σελίδες λερωμένες από τη μακροχρόνια χρήση, παραμένουν βουβοί μάρτυρες της στέρησης και του ασκητισμού του Σινά και όλων εκείνων των μοναχών που διατήρησαν τη ζωή της ευλάβειας και τον κύκλο των καθημερινών ακολουθιών σ’ αυτόν τον ιερό χώρο.

Η ανάκτηση σβησμένων αρχαίων κειμένων και η ψηφιοποίηση της συλλογής της μονής

Ο πολύτιμος θησαυρός γνώσης του Σινά άρχισε να συντηρείται και να ψηφιοποιείται από τον πατέρα Ιουστίνο, έναν Αμερικανό που παράτησε σπουδές και κοσμική ζωή στο Τέξας και αφιερώθηκε στο έργο αυτό.

Παράλληλα μια διεθνής επιστημονική ομάδα, με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας (χρήση υπερσύγχρονης πολυφασματικής απεικόνισης), ανακτά χαμένα κεφάλαια της ιστορίας, καθώς είναι σε θέση να διαβάσει τα αχνά ίχνη χρώματος ή χαράγματος των πρωτότυπων σβησμένων κειμένων και μάλιστα να τα βελτιώσει οπτικά, ώστε να μπορούν να μελετηθούν από τους ερευνητές σε όλο τον κόσμο.

Τα παλίμψηστα του Σινά – κείμενα γραμμένα πάνω σε παλαιότερα που δεν ήταν πλέον τόσο σημαντικά – διασώζουν σβησμένα κλασικά, χριστιανικά και εβραϊκά κείμενα σε δέκα γλώσσες (ελληνική, συριακή, γεωργιανή, αραβική, χριστιανική παλαιστινιακή αραμαϊκή, λατινική, καυσιανή αλβανική, αρμένικη, σλαβονική και αιθιοπική). Μερικά από αυτά δεν υπάρχουν σε καμιά άλλη μορφή!

Πριν αρχίσει το Πρόγραμμα Ψηφιοποίησης των Σιναϊτικών Παλιμψήστων μόνο τρία από τα 160 γνωστά παλίμψηστα του Σινά είχαν μελετηθεί διεξοδικά και είχαν δημοσιευθεί σε επιστημονικές εκδόσεις. Οι ερευνητές που συμμετέχουν στο έργο κάνουν συνεχώς νέες ανακαλύψεις που αυξάνουν τον όγκο των διαθέσιμων κειμένων για ιστορικούς, γλωσσολόγους και παλαιογράφους και παρέχουν νέα στοιχεία σχετικά με την ιστορία του μοναστηριού.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ