Παναγία η Χοζοβιώτισσα: Κρεμασμένη στα Βράχια του Απέραντου Γαλάζιου

0
129

Σε ένα κακοτράχαλο τοπίο απίστευτης ομορφιάς και αγριάδας, με την ανεμπόδιστη θέα της ανοιχτής θάλασσας, άνθρωποι πιστοί νίκησαν τις αδυναμίες τους και κατάφεραν αυτό που σήμερα φαντάζει σαν ένα μικρό θαύμα. Από τα αρχαιότερα και σημαντικότερα μοναστήρια του Αρχιπελάγους, χτισμένο στα ριζά ενός θεόρατου απόκρημνου βράχου, πιασμένο λες από το αόρατο χέρι του Θεού, αποκαλύπτεται ένα μοναδικό δημιούργημα της χριστιανικής πίστης: η Παναγία η Χοζοβιώτισσα, η πολιούχος της Αμοργού.

amorg

Η μονή χτίστηκε το 1088 και ανακαινίστηκε από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό (1081-1118). Αφορμή για την ίδρυσή της στάθηκε η εύρεση μιας εικόνας της Παναγίας, που έφτασε από το Χόζοβο ή Χόζοβα της Παλαιστίνης, κοντά στην Ιεριχώ. Οι διωγμοί των χριστιανών τον 9ο αιώνα έφεραν ως εκ θαύματος την εικόνα στην Αμοργό, σε μια θέση που, όπως λέγεται, επέλεξε η ίδια η Παναγία. Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι οι καλόγεροι ήθελαν να χτίσουν σε άλλη θέση το μοναστήρι, όμως η θεϊκή παρέμβαση μετέφερε τη στάθμη και το σφυρί του χτίστη σε άλλη θέση, στην οποία τελικά θεμελιώθηκε η μονή.

Κατά τη βενετσιάνικη κατοχή (1296-1537) έγιναν σημαντικές αλλαγές και επεκτάσεις αφήνοντας τα σημάδια της δυτικής επιρροής, ενώ η ευημερία της μονής δεν διακόπηκε ούτε τα χρόνια της τουρκικής κατοχής (1537-1824). Η μονή διέθετε μετόχια και σε άλλα νησιά, στην Κρήτη, τη Λέρο, τη Νάξο, την Πάρο, την Αστυπάλαια, την Ίο κ.α.

Το μοναστήρι εορτάζει στα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου και είναι ανοιχτό για τους προσκυνητές μέχρι τη δύση του ηλίου.

Το όνομα της μονής

Το προσωνύμιο «Χοζοβιώτισσα» είναι μάλλον τοπική παραλλαγή που επικράτησε στην Αμοργό έναντι άλλων λόγιων τύπων του ονόματος της μονής που συναντάμε σε διάφορα έγγραφα του αρχείου της. Προέρχεται μάλλον από παραφθορά του «Χοζιβίτισσα» ή «Κοζιβίτισσα».

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας

panagia

Για τον τρόπο άφιξης της εικόνας στην Αμοργό υπάρχουν δύο παραδόσεις. Σύμφωνα με την πρώτη, η εικόνα βρέθηκε μέσα σε μια βάρκα εκεί ακριβώς που είναι χτισμένο το σημερινό μοναστήρι. Λέγεται ότι την εικόνα τοποθέτησε στη βάρκα από τη Χόζοβα της Παλαιστίνης μια πιστή χριστιανή και την άφησε να ταξιδέψει στη θάλασσα, για να γλιτώσει από τα χέρια των εικονομάχων. Η δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι τη θαυματουργή εικόνα έφεραν στο νησί μοναχοί από το μοναστήρι του Χοτζεβά της Παλαιστίνης, κυνηγημένοι από τους εικονομάχους. Περνώντας από την Κύπρο έπεσαν πάνω σε ληστές, που έσχισαν την εικόνα στα δύο και την έριξαν στη θάλασσα. Τα δύο κομμάτια της εικόνας όμως, φτάνοντας κάτω από το βράχο της Αμοργού, ενώθηκαν ως εκ θαύματος! Έκτοτε πολλά θαύματα συνδέθηκαν μαζί της… (Για όσους το θυμούνται, ο μακαριστός Χριστόδουλος κάθε καλοκαίρι επισκεπτόταν την Αμοργό μόνο και μόνο για να προσκυνήσει την εικόνα αυτή της Παναγίας).

Το μοναστηριακό συγκρότημα

Η σημερινή εξωτερική εμφάνιση της μονής είναι το αποτέλεσμα διάφορων μεταβολών που επήλθαν στο πέρασμα του χρόνου. Το κτίριο, ύψους 40 μέτρων και πλάτους 5 μέτρων, έχει 8 υπερκείμενους ορόφους. Η μικρή πέτρινη σκάλα που οδηγεί στη χαμηλή στενή είσοδο στην ανατολική πλευρά της μονής αντικατέστησε την ξυλόσκαλα που σηκωνόταν για να αποτρέψει την εισβολή ανεπιθύμητων επισκεπτών στα χρόνια των πειρατικών επιδρομών. Από την είσοδο ξεκινά μια στενή σκάλα που συνδέει τους ορόφους της μονής. Τα πολλά κελιά, η κουζίνα, το μαγκιπείο για την παρασκευή του ψωμιού με τα καυσόξυλα, οι εντοιχισμένοι φούρνοι με τις ημικυκλικές καμάρες, το αμπάρι για τη φύλαξη των σιτηρών και τα κελάρια με τα μεγάλα πιθάρια εξασφάλιζαν την αυτάρκεια των μοναχών.

Το καθολικό και οι εικόνες της Παναγιάς

Στο ανώτερο σημείο του συγκροτήματος βρίσκεται το καμαροσκέπαστο καθολικό με το κομψό καμπαναριό. Στο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 18ου αιώνα δεσπόζει η εικόνα της Παναγίας της «Κτιτόρισσας», που αποκαλείται από τους μοναχούς και «Μαυρομάτα». Στο προσκυνητάριο βρίσκεται η μικρή εικόνα της Παναγίας της «Χοζηβίτισσας», ενώ υπάρχουν και άλλες αξιόλογες φορητές εικόνες της Θεοτόκου, όπως η γνωστή ως «Σαμιώτισσα». Στην κάτω δεξιά πλευρά του τέμπλου ο επισκέπτης αντικρίζει την εικόνα της Πορταΐτισσας, που έφθασε στη μονή από το Άγιον Όρος, έργο της Κρητικής Σχολής του 15ου αιώνα.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ