Η Εντοιχισμένη Ιστορία μιας Βυζαντινής Εκκλησίας στην Αθήνα

0
121

gorgouphkoos

Ακριβώς δίπλα στη Μητρόπολη Αθηνών στέκει, αιώνες τώρα, μια κομψή εκκλησία με κλασικιστική διάθεση, η πιο «αθηναϊκή» από όλες της πόλης, αφιερωμένη στην Παναγία Γοργοεπήκοο και τον Άγιο Ελευθέριο.

Χτίστηκε πάνω στα ερείπια ενός αρχαίου ναού που ήταν αφιερωμένος στην Ειλειθυία, θεότητα του τοκετού και της προστασίας των εγκύων.

Σύμφωνα με τους ιστορικούς η κατασκευή της σχετίζεται με τον μητροπολίτη Αθηνών (1182-1204 μ.Χ.) Μιχαήλ Χωνιάτη, που ως φορέας της κλασικής παιδείας αγαπούσε ιδιαίτερα το αρχαίο παρελθόν της πόλης. (Άλλοι, πάλι, υποστηρίζουν ότι η κτίση της ανάγεται στον 12ο ή 11ο αιώνα).

Αρχικά ονομαζόταν «Μικρή Μητρόπολις» και ανήκε στην επισκοπική κατοικία της Αθήνας. Τον 17ο αιώνα ο ναός αναφέρεται και ως «Γοργοεπήκοος» και ως «Καθολικόν».

Το 1841 στέγασε τη δημόσια βιβλιοθήκη της Αθήνας και από το 1863, με αφορμή την έξωση του  Όθωνα και τη λήξη της Βαυαροκρατίας στην Ελλάδα, αφιερώθηκε και στον Άγιο Ελευθέριο.

Σήμερα αποτελεί παρεκκλήσι της Μητροπόλεως Αθηνών και χρησιμοποιείται για τέλεση μυστηρίων και λαϊκή προσκύνηση σορών επισήμων.

Αποτέλεσμα εικόνας για παναγια γοργοεπηκοος η αγιος ελευθεριοςΠρόκειται για έναν τετρακίονο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με τρούλο αθηναϊκού τύπου. Ο τρούλος είναι το μοναδικό στοιχείο του ναού που έχει οικοδομηθεί με πλίνθους.

Ως το ύψος των παραθύρων οι τοίχοι είναι επενδεδυμένοι με ακόσμητες μαρμάρινες πλάκες, ενώ στο ανώτερο τμήμα τους υπάρχουν ενενήντα συνολικά ανάγλυφα από αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά και πρώιμα βυζαντινά μνημεία, που δημιουργούν ένα απίστευτο διακοσμητικό αποτέλεσμα.

Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς το εκκλησάκι αυτό υπαίθριο μουσείο τέχνης της αρχαιότητας, που φανερώνει τη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, καθώς στον ίδιο χώρο ενσωματώνονται αρμονικά το αρχαίο ελληνικό με το χριστιανικό στοιχείο. Ας δούμε κάποιες λεπτομέρειες από κοντά…

Αρχαίο ημερολόγιο Γοργοεπηκόου Ζωφόρου

Στη μπροστινή πλευρά της εκκλησίας συναντάμε ένα ιδιαίτερο στο είδος του εύρημα: Πρόκειται για μια αρχαία ζωφόρο εορταστικών εκδηλώσεων με τη μοναδική εικονογραφημένη απεικόνιση μηνών (ημερολόγιο) που έχει σωθεί από όλη την αρχαία Ελλάδα!

Γλυπτά ανατολικής πλευράς ΓοργοεπηκόουΟι γλυπτές αναπαραστάσεις συνδυάζουν χριστιανικά και παγανιστικά στοιχεία. Οι τεχνίτες του ναού επεξεργάστηκαν τα παλαιά διακοσμητικά στοιχεία και φρόντισαν να προσθέσουν καινούργια, ώστε να ταιριάζουν με τη νεότερη αρχιτεκτονική της εποχής τους. Για παράδειγμα σε μια αρχαία επιτύμβια στήλη με δύο γυναικείες μορφές προσέθεσαν εκ των υστέρων ένα σταυρό ανάμεσά τους.

Γλυπτό νότιας πλευράς Αγίου Ελευθερίου Μητροπόλεως

Πλάι στα ανάγλυφα με σταυρικά κοσμήματα από βυζαντινά επιστύλια και τα θωράκια των πρωτοχριστιανικών χρόνων συνυπάρχουν επίκρανα ελληνιστικής εποχής, αρχαία ανάγλυφα με λέοντες, σφίγγες και φτερωτά ζώα, μέχρι και ενεπίγραφες πλάκες…

Σε ένα από τα εντοιχισμένα θωράκια απεικονίζεται ένας αετός που αρπάζει λαγό, σύμβολο της νίκης του πιστού χριστιανού επί των παθών του.

συμβολα λατρειας Δημητρας στην Ελευσινα στην Γοργοεπήκοο Μητροπόλεως

Αλλά και η νότια πλευρά του ναού είναι ξεχωριστή, καθώς πάνω από το υπέρθυρο δεσπόζει ανάγλυφο με την πομπή των Ελευσίνιων μυστηρίων – αποτελεί τμήμα δωρικής ζωφόρου με τα σύμβολα της λατρείας της Δήμητρας στην Ελευσίνα.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ