Μονή της Χώρας: Ένα Μοναδικό «Μουσείο» Βυζαντινής Τέχνης

0
390

Ρωτώντας πας και στην Πόλη, λένε. Ωστόσο εμείς θα μεταφερθούμε εκεί με αφορμή τα μοναδικά ψηφιδωτά και τις νωπογραφίες μιας βυζαντινής μονής, έργα που θεωρούνται αριστουργήματα της Παλαιολόγειας Αναγέννησης και από τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά δημιουργήματα της βυζαντινής τέχνης, με παγκόσμια αναγνώριση. Μάλιστα ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ωραιότερη απεικόνιση της Ανάστασης, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Ο λόγος φυσικά για τη Μονή της Χώρας, γνωστή σήμερα ως Καριγιέ Τζαμί, μια που κατά τον 16ο αιώνα, με εντολή του μεγάλου βεζίρη του σουλτάνου Βαγιαζίτ Β’, το μοναστήρι μετατράπηκε σε οθωμανικό τέμενος. Το 1948 τέθηκε σε εφαρμογή πρόγραμμα αναστήλωσης του μνημείου και από το 1958 λειτουργεί ως μουσείο.

 

Παλιές φωτογραφίες από βυζαντινά μνημεία της Κωνσταντινούπολης http://leipsanothiki.blogspot.be/

xo2

Η Μονή της Χώρας βρίσκεται στον έκτο λόφο της Κωνσταντινούπολης νότια του Κεράτιου κόλπου, και έχει αφιερωθεί διαδοχικά μέσα στον χρόνο στον Χριστό και στην Παναγία.

Το καθολικό της χτίστηκε μεταξύ 1077 και 1081 από τη Μαρία Δούκαινα, την πεθερά του αυτοκράτορα Αλέξιου Α’ Κομνηνού, πάνω σε παλαιότερο κτίσμα. Το 1120 επισκευάστηκε ριζικά από τον γιο του Αλέξιου, τον σεβαστοκράτορα Ισαάκιο Κομνηνό. Πολύ αργότερα, μεταξύ 1316 και 1321, ο Θεόδωρος Μετοχίτης ανακαίνισε το κτήριο, προσθέτοντας τον εξωνάρθηκα και το νότιο παρεκκλήσι, τα οποία και διακόσμησε με μωσαϊκά και τοιχογραφίες.

Το κτίσμα της Μαρίας Δούκαινας θα πρέπει να ήταν ένας σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με τρούλο, δηλαδή μια βασιλική με τρία κλίτη κτισμένη σε σχήμα σταυρού – τύπος πολύ δημοφιλής τότε και ο πλέον αντιπροσωπευτικός βυζαντινός ρυθμός.

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη της χωρας χριστος

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το όνομα του ναού: Μονή της Χώρας. Λεγόταν έτσι γιατί παλιά βρισκόταν στην εξοχή, έξω από τα τείχη του Μεγάλου Κωνσταντίνου, σε περιοχή που ονομαζόταν Χώρα ή Χωρίον – «των βυζαντινών χωρίον ην εκεί», λέγει ο χρονογράφος του ΙΔ’ αιώνα Γεώργιος Κωδινός. Αργότερα τα χερσαία τείχη του Θεοδοσίου συμπεριέλαβαν το όλο οικοδόμημα μέσα στο πιο εκτεταμένο τμήμα της Βασιλεύουσας, ωστόσο το μοναστήρι κράτησε το παλιό του όνομα.

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη χωρας παναγια εγκυος

Η ονομασία αυτή απέκτησε όμως και συμβολικό νόημα, όπως βλέπουμε στα δύο βασικά ψηφιδωτά του νάρθηκα. Οι επιγραφές τους χαρακτηρίζουν τον Χριστό «Χώρα των Ζώντων» (δηλαδή περιλαμβάνει όλη την κτίση, χωράει όλους τους ανθρώπους) και την Παναγία «Χώρα του Αχωρήτου» (με άλλα λόγια: του άπειρου, του απεριόριστου), φρασεολογία που πηγάζει από τον Ακάθιστο Ύμνο.

psi6

Σε όλες τις παραστάσεις  αντικατοπτρίζεται το λεπτό γούστο του χορηγού τους, Θεοδώρου Μετοχίτη (1270-1332), που υπήρξε από τους πιο μορφωμένους και διάσημους Βυζαντινούς του 14ου αιώνα – υψηλόβαθμος αξιωματούχος, διπλωμάτης, λόγιος, θεολόγος, φιλόσοφος, ιστορικός, ποιητής, αστρονόμος και θερμός προστάτης των τεχνών! Αφιέρωσε την περιουσία και μεγάλο μέρος της ζωής του στη μονή αυτή, όπου και ετάφη.

psi2

Στο ψηφιδωτό αυτό ο τελευταίος χορηγός της μονής, Θεόδωρος Μετοχίτης, προσφέρει γονυπετής στον ένθρονο Χριστό μια μικρογραφία της εκκλησίας. Ο Μετοχίτης είναι ντυμένος με πολυτελές ένδυμα και φοράει το χαρακτηριστικό καπέλο που δηλώνει την υψηλή του θέση στη βυζαντινή κοινωνία.

psi5

 

Σε όλα τα ψηφιδωτά αντανακλάται η υψηλή τέχνη της Βασιλεύουσας εκείνης της εποχής. Οι άγιοι παρουσιάζονται σε ασυνήθιστες στάσεις – μερικές φορές θα έλεγε κανείς ότι υπερίπτανται – και γενικά όλες οι μορφές διακρίνονται για τις αρμονικές αναλογίες και την κλασική πλαστικότητά τους, αρετές που συνδυάζονται με κομψότητα και εκλέπτυνση.

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη χωρας παναγια εγκυος

Στους νάρθηκες του καθολικού και του παρεκκλησίου αναπτύσσονται οι δύο λεπτομερείς κύκλοι του βίου της Παρθένου και των παιδικών χρόνων του Χριστού, που συνδυάζονται με τη Γενεαλογία του και τον κύκλο των θαυμάτων του. Σε ένα μάλιστα ψηφιδωτό απεικονίζεται η Παναγία κυοφορούσα έργο μοναδικό στον κόσμο!

Αλλά και στην υπέροχη τοιχογραφία της Ανάστασης παρουσιάζεται ένα θέμα που δεν υπάρχει σε καμία άλλη εκκλησία: Ο Χριστός αρπάζει από το βασίλειο του θανάτου με το ένα χέρι τον Αδάμ και με το άλλο την Εύα, σώζοντάς τους και τους δύο. Σε όλες τις υπόλοιπες τοιχογραφίες που έχουν σωθεί και περιγράφουν την ίδια σκηνή ο Χριστός σώζει μόνο τον Αδάμ, ενώ η Εύα σώζεται επειδή πιάνεται από το χιτώνα του Αδάμ. Αυτό το στοιχείο θεωρείται μια καινοτομία της Παλαιολόγειας Αναγέννησης, κατά την οποία φαίνεται να αναβαθμίζεται η θέση της γυναίκας.

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη χωρας αναστΑΣΗ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ