Το Περιβόλι της Παναγίας και η Μακραίωνη Ιστορία του

0
238

Η ηγουμένη και προστάτιδα του Αγίου Όρους δεν είναι άλλη από την Παναγιά μας, γι’ αυτό άλλωστε και ο Άθως είναι γνωστός ως «περιβόλι της Παναγίας».

Πώς πήρε άραγε το όνομα αυτό; Σύμφωνα με τις μοναχικές παραδόσεις η Θεοτόκος μαζί με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, στο διάπλου τους για Κύπρο, λόγω φοβερής θαλασσοταραχής αποβιβάστηκαν στην ακτή όπου βρίσκεται σήμερα η Μονή των Ιβήρων. Εκεί η Θεοτόκος, θαυμάζοντας το τοπίο – το οποίο έχουν υμνήσει συγγραφείς όλων των αιώνων -, ζήτησε από τον Κύριο να της παραχωρήσει το Όρος ως δώρο. Τότε ακούσθηκε φωνή εξ ουρανού που έλεγε: «Ἔστω ὁ τόπος οὗτος κλῆρος σὸς καὶ περιβόλαιον σὸν καὶ παράδεισος, ἔτι δὲ καὶ λιμὴν σωτήριος τῶν θελόντων σωθῆναι». Από τότε λοιπόν αφιερώθηκε το Όρος ως «κλήρος και περιβόλι της Παναγίας». Σ’ αυτόν τον αγιασμένο τόπο αντηχούν μέρα και νύχτα ύμνοι για την προστάτιδα του Όρους, την Υπεραγία Θεοτόκο, και ακατάπαυστες προσευχές αναπέμπονται ευλαβικά στη χάρη της.

 

ontoglou

 

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΜΟΝΑΣΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ ΚΑΙ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΜΟΝΩΝ

 

♦ Το πότε ακριβώς διαδόθηκε ο χριστιανισμός στον Άθω δεν είναι γνωστό. Κατά τις παραδόσεις τα παλαιότερα μοναστήρια ιδρύθηκαν στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Λόγω της καταστροφής τους από τον Ιουλιανό τον Παραβάτη τα έχτισαν ξανά και μεγαλοπρεπέστερα ο Θεοδόσιος ο Μέγας και η Πουλχερία.

♦ Είναι πιθανό ότι μεμονωμένοι ερημίτες ασκήτεψαν στον Άθω κατά τη διάρκεια του 4ου και 5ου αιώνα, ενώ ήταν πλέον πολυάριθμοι κατά τον 9ο αιώνα, οπότε και έγιναν οι πρώτες προσπάθειες για οργάνωση σε μοναστηριακές κοινότητες.

♦ Πρώτος ησυχαστής αναφέρεται ο Πέτρος ο Αθωνίτης, του οποίου η άφιξη μπορεί να τοποθετηθεί στο τέλος του Ζ’ αιώνα, ενώ ο δεύτερος είναι ο Ευθύμιος ο Νέος, ο οποίος ήρθε στο Όρος από τη Θεσσαλονίκη περί το 860.

♦ Κατά το 2ο ήμισυ του Θ’ αιώνα ο Ιωάννης Κολοβός έκτισε στο βόρειο τμήμα του Άθω τη λεγόμενη Μεγάλη Βίγλα, το πρώτο μοναστήρι. Τότε και ορίσθηκαν τα σύνορα του Άθω και απαγορεύτηκε η είσοδος σ’ αυτόν των λαϊκών, μη εξαιρουμένων και των ποιμένων. Έτσι άρχισε να αποτελεί αποκλειστικό τόπο ασκητών και «οικητήριο βίου αγίου».

♦ Οι πρώτοι ερημίτες μοναχοί εγκαταστάθηκαν στην αρχή της χερσονήσου, όπου το έδαφος ήταν ομαλό, ωστόσο λόγω των επιδρομών των Σαρακηνών πειρατών άρχισαν να μεταφέρονται σε τελείως απρόσιτες περιοχές μέσα στη χερσόνησο. Στη συνέχεια συγκεντρώθηκαν στις λεγόμενες «λαύρες» (οργανωμένες δηλαδή ομάδες). Στην προσέλευση όλο και περισσότερων μοναχών στον τόπο αυτό σημαντικό ρόλο έπαιξε και η εικονομαχία που ξέσπασε στην Κωνσταντινούπολη και ανάγκασε πλήθος μοναχών να αναζητήσουν καταφύγιο στον Άθω.

♦ Το 885 ο ιδρυτής της Μακεδονικής δυναστείας, αυτοκράτορας Βασίλειος Α’, με χρυσόβουλο που εξέδωσε, όριζε να κατοικούν στον Άθω μόνο ασκητές, αποκλείοντας τους ποιμένες και κοσμικούς που σύχναζαν εκεί παράνομα.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη μεγιστης λαυρας

 

♦ Ο κύριος ιδρυτής του μοναστικού βίου στον Άθω ήταν ο όσιος Αθανάσιος από την Τραπεζούντα, κατά κόσμον Αβραάμιος, που αργότερα έγινε γνωστός ως όσιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης. Γύρω στο 960 με συντρόφους του από τη Μικρά Ασία και με τη βοήθεια του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά, του οποίου ήταν φίλος και εξομολογητής, με μεγάλους κόπους ίδρυσε τη Μονή Μεγίστης Λαύρας, πετυχαίνοντας να φθάσει τη μοναστική ζωή σε υψηλό βαθμό τελειότητας. Στηριζόμενος στους κανόνες του Θεοδώρου του Στουδίτη, συνέταξε το τυπικό της Λαύρας, που υπήρξε κατόπιν το υπόδειγμα της διοργάνωσης και των άλλων μονών.

♦ Οι οπαδοί του αυστηρού μοναστικού βίου, με επικεφαλής τον Παύλο τον Ξηροποταμίτη, αντέδρασαν στις καινοτομίες του Αθανασίου του Αθωνίτη και ζήτησαν την παρέμβαση του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή. Αποτέλεσμα αυτού ήταν ο πρώτος Καταστατικός Χάρτης του Αγίου Όρους, που συνέταξε ο Αθανάσιος και επικύρωσε με την υπογραφή του ο Τσιμισκής. Είναι ο λεγόμενος «Τράγος» (δηλαδή περγαμηνή από δέρμα τράγου), που φυλάσσεται στις Καρυές και αποτελεί το σημαντικότερο κειμήλιο της Αθωνικής Πολιτείας. Με τη βοήθεια της αυτοκρατορικής αρχής του Τσιμισκή οι αντιθέσεις μεταξύ των μοναχών τέθηκαν κατά μέρος και η κοινοβιακή ζωή διαδόθηκε στους ερημίτες που ζούσαν διασκορπισμένοι στις κοιλάδες και τα δάση. Κατά το θεωρούμενο Πρώτο Τυπικό, που επικύρωσε ο Ιωάννης Τσιμισκής, ο Άθως καλείται απλώς «Όρος».

 

Αποτέλεσμα εικόνας για μονη μεγιστης λαυρας γκραβουρα

 

♦ Το 985 ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος με χρυσόβουλο απάλλαξε τους ερημίτες από τη δικαιοδοσία της Μονής Αγίου Ιωάννου του Κολοβού, που βρισκόταν κοντά στην Ιερισσό, και παραχώρησε τον Άθωνα ως ιδιοκτησία τους.

♦ Το 1046 ο Κωνσταντίνος ο Μονομάχος ρύθμισε την εσωτερική διακυβέρνηση των μοναστηριών, τη διαχείριση των ακινήτων τους και την εμπορική δραστηριότητά τους. Από το αυτοκρατορικό έγγραφο (Δεύτερο Τυπικό) που εξέδωσε, απαγορεύεται η είσοδος γυναικών στη χερσόνησο – απαγόρευση τόσο αυστηρή, ώστε από τότε ακόμη και ο Τούρκος αγάς ή ο ανώτερος υπάλληλος, που κατοικούσαν στις Καρυές, δεν έπαιρναν μαζί τους το χαρέμι τους.

♦ Γύρω στο 1100 η Μεγίστη Λαύρα είχε 800 μοναχούς και σε όλο τον Άθω υπήρχαν 180 μοναστήρια. Αυτήν την περίοδο τέθηκε σε γενική χρήση ο όρος «Άγιον Όρος». Ωστόσο η επικράτηση του ονόματος αυτού φαίνεται να έγινε κατά το πρώτο μισό του ΙΒ’ αιώνα. Συγκεκριμένα σε χρυσόβουλο έγγραφο του αυτοκράτορα Αλέξιου Α’ Κομνηνού προς την Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας, το 1144, αναφέρεται: «Εφεξής το όνομα του Άθω καλείσθαι Άγιον Όρος παρά πάντων». Στα κατοπινά έγγραφα διαβάζουμε την πλήρη ονομασία: «Το Αγιώνυμον Όρος του Άθω». Ο Αλέξιος απάλλαξε επίσης τα μοναστήρια από τη φορολογία, τα ελευθέρωσε από την υποταγή στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και τα τοποθέτησε υπό την άμεση προστασία του – με εξαίρεση τη χειροτονία των ιερέων και των διακόνων τους, που ήταν σε σχέση εξάρτησης από τον γειτονικό επίσκοπο Ιερισσού.

♦ Οι βυζαντινοί αυτοκράτορες δεν έπαψαν ποτέ να φανερώνουν το ενδιαφέρον τους για τη μικρή μοναστική πολιτεία με συνεχείς δωρεές και κρατικές επιχορηγήσεις – πρακτική που τους ωφέλησε ακόμη και πολιτικά από την καθολική εκτίμηση που η θρησκευτική αδελφότητα απολάμβανε σε όλο το χριστιανικό κόσμο. Για παράδειγμα ο Ανδρόνικος Β’ ο Παλαιολόγος ονομάζει το Άγιον Όρος «καταφύγιον πασών των αρετών», ενώ ο Ιωάννης Καντακουζηνός το αποκαλεί «θείαν πολιτείαν» και «πόλιν ουράνιον»… Έτσι λοιπόν οργανώθηκε το μεγαλύτερο μοναστικό κέντρο της Ορθοδοξίας και πλουτίστηκε με ιερές εικόνες της Παναγιάς μας, που ακατάπαυστα μεριμνά για τη γαλήνη και την ίαση των ψυχών μας.

 

«Η κατοίκησή σας και η κατά Θεόν ανάπαυσή σας αλλού πουθενά δεν θα είναι παρά μόνο στο Όρος του Άθωνος, το οποίον έλαβα από τον Υιόν και Θεόν μου να είναι κλήρος δικός μου, στον οποίο εκείνοι που θέλουν να αναχωρήσουν από τις κοσμικές φροντίδες να έρχονται σ’ αυτό  το περιβόλι και να δουλεύουν, να καλλιεργούν την αρετή, την καθαρότητα της καρδιάς και την αγνότητα της ψυχής τους και από τώρα και εμπρός θα λέγεται από όλους Άγιον Όρος [«Άγιον Όρος τουτεΰθεν κεκλήσεταικαι περιβόλι δικό μου»]. Υπόσχομαι δε πολύ να αγαπώ, να βοηθώ και να σκέπω εκείνους που με άδολη καρδιά έρχονται να δουλέψουν ολόψυχα στον Θεό, να προσεύχονται αδιάκοπα για την ψυχή τους, να παρακαλούνε τον Θεό για την Εκκλησία Του και όλο τον κόσμο να τον φωτίσει ο Θεός να γίνουν όλοι πρόβατα γνήσια και άδολα του Χριστού και Θεού μας».

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ