Καππαδοκία: Οδοιπορικό στην αλησμόνητη γη των θρύλων

0
1010

Καππαδοκία. Ένας κόσμος μυστηριακός, όπου χτυπά η καρδιά του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας από τα πανάρχαια χρόνια. Ένας τόπος που αποτέλεσε την κατοικία πολλών λαών και έγινε θέατρο πολλών και σημαντικών γεγονότων. Ένα τοπίο αλλόκοτο, σεληνιακό θαρρείς, που μαγεύει τον επισκέπτη και τον ταξιδεύει σε χρόνους μακρινούς, μα όχι λησμονημένους.

Κι ανάμεσα σε μαρτυρίες πολλές ο Σεφέρης καταθέτει: «Ίσως επειδή έρχεσαι από την Ανατολή αρχίζεις να καταλαβαίνεις το Βυζάντιο…».

Η προέλευση της ονομασίας «Καππαδοκία» μαρτυρείται για πρώτη φορά από τον Ηρόδοτο και σύμφωνα με τους νεότερους ερευνητές προέρχεται από την περσική λέξη Κατπατούκα, που σημαίνει «η χώρα των ωραίων αλόγων».

Τα ακριβή σύνορά της με τις γειτονικές της περιοχές γνώρισαν πολλές μεταβολές στη διαχρονία.

Αποτέλεσμα εικόνας για καππαδοκια

Οι Καππαδόκες πρέπει να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά το 1600 π.Χ. (εκεί ήταν παλαιότερα το κράτος των Χετταίων). Με το πέρασμα του χρόνου υποτάχθηκαν στους Πέρσες, διατηρώντας ωστόσο την αυτονομία του κράτους τους. Αλλά και ο Μέγας Αλέξανδρος σεβάστηκε αυτή την αυτονομία και τη διατήρησε μέχρι το θάνατό του. Μόνο οι Ρωμαίοι μετέτρεψαν την πολυθρύλητη περιοχή σε ρωμαϊκή επαρχία, ενώ στους χριστιανικούς χρόνους με τον όρο Καππαδοκία νοείται πλέον μόνο η Μεγάλη Καππαδοκία (αυτή προς τον Ταύρο), ενώ εκείνη προς τον Πόντο καθιερώνεται ως Πόντος.

Αυτή η άνυδρη και στη μεγαλύτερη έκτασή της άγονη περιοχή απέκτησε με την αξιοποίηση της γεωγραφικής της θέσης σημαντική εμπορική και στρατηγική αξία και διαμόρφωσε, μέσα από το δημιουργικό σμίξιμο των πολιτιστικών και θρησκευτικο-φιλοσοφικών ρευμάτων, έναν τόπο δημιουργίας και πνευματικής κατάνυξης.

Πέρασμα από την Ανατολή στη Δύση λοιπόν και γενέτειρα πλειάδας αυτοκρατόρων του Βυζαντίου, όπως οι Μαυρίκιος, Ηράκλειος, Νικηφόρος Φωκάς, Ιωάννης Τσιμισκής, Ρωμανός ο Διογένης… Αλλά και οι μεγάλοι Πατέρες της εκκλησίας, με προεξάρχοντες τους τρεις Ιεράρχες, κατάγονται από τούτα τα χώματα.

Αποτέλεσμα εικόνας για καππαδοκια

Πιστεύεται ότι το χριστιανισμό στην Ανατολία έφερε ο απόστολος Πέτρος τον 1ο αι. μ.Χ. και σύντομα η περιοχή μετατράπηκε σε έναν από τους κύριους πυρήνες διάδοσης της νέας θρησκείας.

Πρώτος επίσκοπος της Καισάρειας, πρωτεύουσας της Καππαδοκίας, ήταν ο Μέγας Βασίλειος. Αυτός ενθάρρυνε τη δημιουργία νέων μοναστικών κοινοτήτων και από τότε και κατά τη διάρκεια της επόμενης χιλιετίας μοναχοί έσκαψαν και έχτισαν στην έρημο μεγάλο αριθμό εκκλησιών και κελιών.

Η δύναμη και η επιβολή που είχαν οι Μητροπολίτες της Καισάρειας ήταν τόση που πρωτοστατούσαν σε κάθε πολιτική και θρησκευτική κίνηση. Σκοπός του κάθε Μητροπολίτη ήταν η προαγωγή των γραμμάτων και των ευαγών ιδρυμάτων, με συνέπεια όλη η Καππαδοκία να γίνει γρήγορα κέντρο κάθε θρησκευτικής και εκπαιδευτικής δράσης, διατηρούμενο για αιώνες.

Στην Καππαδοκία αναπτύχθηκε και το πιο ισχυρό κίνημα των ορθόδοξων χριστιανών κατά της εικονομαχίας. Έτσι η περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεινε μια από τις ελάχιστες περιοχές λατρείας των εικόνων με τη συμβολική τους σημασία στο Βυζάντιο.

(Εικόνα των Κωνσταντίνου και Ελένης από την ομώνυμη εκκλησία στη Σινασό).

Οι χριστιανοί της Καππαδοκίας, για να βρουν καταφύγιο από τους εχθρούς τους, πρώτα από τους Ρωμαίους και στη συνέχεια από τους μουσουλμάνους, σκάλισαν στους βράχους όχι μόνο εκκλησίες αλλά και ολόκληρα υπέργεια και υπόγεια οικιστικά συγκροτήματα προορισμένα να φιλοξενήσουν χιλιάδες ανθρώπους. Οι κατασκευές αυτές, που κάποιες έφταναν σε βάθος και δέκα επιπέδων κάτω από τη γη, περιελάμβαναν εγκαταστάσεις όπως κουζίνες, αποθήκες, κοιτώνες, ακόμα και στάβλους και νεκροτομεία, και σε συνδυασμό με βαθιά φρεάτια εξαερισμού παρείχαν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Αποτέλεσμα εικόνας για Ντερινκουγιου

Στην περιοχή υπάρχουν περί τις 36 υπόγειες πόλεις στην περιοχή, όμως το Ντερίνκουγιου είναι η μεγαλύτερη και η καλύτερη. Έχει βάθος 80 μέτρα!

Όσον αφορά τις εκκλησιές, από τις περίπου 1.500 εκκλησίες της Καππαδοκίας έχουν διασωθεί μόνο οι 200. Πολλές δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί, καθώς τα υλικά τους χρησιμοποιήθηκαν από αγρότες και κτηνοτρόφους για να καλύψουν άλλες οικοδομικές ανάγκες (αποθήκες, μαντριά κ.λπ.).

Αποτέλεσμα εικόνας για καππαδοκια

Η πιο γνωστή ορεινή κοιλάδα με εκκλησίες θεωρείται η κοιλάδα του Κοράματος (Γκιόρεμε) της επαρχίας της Νεαπόλεως (Νevsehir), μια περιοχή 20 χιλιάδων τετρ. χλμ., η οποία πριν από 2.000 χρόνια καλύφθηκε από στάχτη και λάβα από την έκρηξη του όρους Αργαίου (Erciyes). Την καρδιά του τοπίου στο Γκιόρεμε αποτελούν εντυπωσιακοί βράχοι ποικίλης σκληρότητας σχηματισμένοι από την ηφαιστειακή τέφρα. Το διαβρωμένο από τον αέρα και τις βροχοπτώσεις πέτρωμά τους άφησε στο διάβα του χρόνου εκπληκτικούς σχηματισμούς κι έτσι συναντάμε βράχους που μοιάζουν ακόμα και με καμινάδες!

Στην κοιλάδα του Κοράματος υπάρχει μεγάλος αριθμός λαξευτών βυζαντινών εκκλησιών και μοναστηριών κι έτσι όλη περιοχή έχει μετατραπεί σε υπαίθριο μουσείο, μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Στα πετρομονάστηρα και στους υπόσκαφους ναούς οι λαξευτές εφάρμοσαν κάθε γνωστό βυζαντινό αρχιτεκτονικό τύπο, ενώ τα τοιχώματα των σπηλαίων κοσμήθηκαν με αγιογραφίες διαφόρων νοοτροπιών.

Εκατοντάδες εκκλησάκια σκαμμένα στο μαλακό βράχο. Άλλα απλές σπηλιές και άλλα περίτεχνες κατασκευές. Κάποιες από αυτές τις εκκλησιές φέρουν παράξενα ονόματα: Σκοτεινή εκκλησία, Εκκλησία με τα φίδια (Yilanli kilise, αφιερωμένη στον Άγιο Ονούφριο), Εκκλησία των στεφάνων (Tokali kilise), Eκκλησία του Μήλου (Elmali kilise), Κρυφή Εκκλησιά, Εκκλησία της Πόρπης (Τikali kilise) με τις εντυπωσιακές καμάρες, γνωστή και ως «εκκλησία με τις καμινάδες», επειδή έχει λαξευθεί σε τέσσερα επίπεδα μέσα σε έναν βράχο με αρκετές μυτερές κορυφές, σαν καμινάδες…

Η Κόκκινη Εκκλησία (Kizil kilise) κατασκευάστηκε επί Ιουστινιανού και είναι ιδιαιτέρως σημαντικός ναός για την εξέλιξη της βυζαντινής ναοδομίας.

Ο ναός προ του 1924 ήταν αφιερωμένος στον άγιο Παντελεήμονα και κατά μία εκδοχή αποτελούσε το μαυσωλείο του αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για σκοτεινη εκκλησιαΤο αριστούργημα της λαξευμένης σε βράχο αρχιτεκτονικής είναι η λεγόμενη Σκοτεινή Εκκλησία (karanlik kilise), το μοναστήρι της Αναλήψεως, με τις καλύτερα διατηρημένες τοιχογραφίες σε όλη την Καππαδοκία. Το συγκρότημα στο σύνολό του είναι λαξευμένο σε δύο επίπεδα στον μαλακό βράχο. Εκπληκτικής ομορφιάς και σε πολύ καλή κατάσταση διατηρούνται οι αγιογραφίες της μονής και του ναού. Το λιγοστό φως που έμπαινε στην όντως σκοτεινή εκκλησία συνετέλεσε στη διατήρησή τους. Οι τοιχογραφίες αυτές έχουν κατασκευαστεί από τον 11ο μέχρι τον 13ο αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για El Nazar
Ανάμεσα στο παραμυθένιο χωριό του Γκιόρεμε και το υπαίθριο μουσείο των μοναστηριών βρίσκονται άλλες δύο πολύ σημαντικές εκκλησίες. Η πρώτη είναι γνωστή με το παράξενο αραβικό όνομα El Nazar και είναι ένας υπόσκαφος μονόλιθος σε σχήμα σκούφου, ναός διώροφος με εξαιρετικές αγιογραφίες.
Η άλλη είναι η Κρυφή Εκκλησιά, που ανακαλύφτηκε μάλλον τυχαία το 1956.

 

Φυσικά, εκτός από τη μαγευτική κοιλάδα του Γκιόρεμε που κλέβει τις εντυπώσεις χάρη στο ασύλληπτο τοπίο της που προκαλεί δέος, η καρδιά της Ορθοδοξίας χτυπά και σε άλλες ιστορικές περιοχές της ελληνικής Ανατολής.
Στην Ταρσό γεννήθηκε ο απόστολος των εθνών, ο Παύλος. Σήμερα στη μικρή αυτή πόλη υπάρχει μια μικρή και σκοτεινή ανάμνηση αυτού του γεγονότος με τη διάσωση μιας μικρής καθαρής αυλής με τσιμεντένιο δάπεδο, στην οποία βρίσκεται το πηγάδι του αποστόλου Παύλου. Στο Ικόνιο έζησε η αγία Θέκλα, μαθήτρια του αποστόλου Παύλου, η πρώτη χριστιανή που μαρτύρησε για την ορθόδοξη πίστη και η οποία προσέλκυσε πολλούς ειδωλολάτρες κοντά στον Χριστό. Στη μικρή πόλη Φάρασα γεννήθηκε ο άγιος Αρσένιος, καθώς και ο σύγχρονος άγιος της εποχής μας Γέρων Παΐσιος ο Αγιορείτης(Στη φωτό βλέπουμε το σκαλιστό ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στη Σινασό).
Στα βάθη της ελληνικής Ανατολής αφουγκραζόμαστε μοναδικές στιγμές της Ορθοδοξίας μας και της Ιστορίας μας, στιγμές λαξευμένες στα βράχια, στα αμέτρητα ξωκλήσια και τα επιβλητικά μοναστηριακά συγκροτήματα, στις υπόγειες πόλεις και στις εκκλησιές τους, όπως αυτή των Αγίων Αναργύρων στη Μαλακοπή, στην οποία ακόμα και σήμερα προστρέχουν οι πιστοί για να βρουν τη γιατρειά τους…

Και ταξιδεύουμε στη γη των θρύλων και των αναμνήσεων, στην Καρβάλη, την Αξό, τη Νίγδη, το Προκόπι, την ξακουστή Καισάρεια, τη Σινασό, την αποκαλούμενη και «Αθήνα της Ανατολής»…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ