«Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία…» – Η βασιλόπιτα και άλλα μικρασιάτικα έθιμα

0
800

Το γλύκισμα – σύμβολο της Πρωτοχρονιάς δεν είναι άλλο από τη βασιλόπιτα, που συνδέεται με τη γιορτή του αγίου Βασιλείου, από τον οποίο πήρε το όνομά της.

Κόβεται και μοιράζεται με εθιμικό τελετουργικό τη νύχτα της παραμονής του νέου χρόνου ή ανήμερα την Πρωτοχρονιά. Το γενικό πρόσταγμα έχει ο νοικοκύρης κάθε σπιτιού, που, αφού τη σταυρώσει, κόβει και μοιράζει τα κομμάτια στα μέλη της οικογένειάς του και τους τυχόν φιλοξενούμενους, ενώ ιδιαίτερα κομμάτια ξεχωρίζονται για τον Χριστό, την Παναγία, τον Άγιο Βασίλειο, το σπίτι και τους ξενιτεμένους της οικογένειας.

Μέσα στη ζύμη τοποθετείται παραδοσιακά ένα νόμισμα και όποιος το βρει θα είναι ο τυχερός της χρονιάς. Σε κάποιες αγροτικές περιοχές αντί για νόμισμα τοποθετούσαν παλιότερα ένα κομματάκι άχυρο, κλήμα ή κλώνο ελιάς, ανάλογα με την παραγωγή κάθε τόπου, και όποιος το έβρισκε θα είχε καλή σοδειά κατά τη διάρκεια του έτους.

Αποτέλεσμα εικόνας για βασιλοπιτα

Για ποιο λόγο όμως βάζουμε νόμισμα μέσα στη βασιλόπιτα; Πώς ξεκίνησε άραγε αυτό το έθιμο; Αν και η βασιλόπιτα θα μπορούσε να σχετιστεί με τον εορταστικό άρτο της ελληνικής αρχαιότητας που προσφερόταν σε γιορτές όπως τα Θαργήλια, το έθιμο της κοπής της πίτας με το φλουρί έχει τις ρίζες του στην Καππαδοκία της Μικράς Ασίας.

Κατά τη χριστιανική παράδοση η ιστορία ξεκινά από τη μακρινή Καισάρεια, την εποχή που ο Μέγας Βασίλειος ήταν Επίσκοπος. Κάποια στιγμή λοιπόν ήρθε να καταλάβει την Καισάρεια ο Έπαρχος της Καππαδοκίας με πρόθεση να τη λεηλατήσει. Και οι κάτοικοι της πόλης, για να τη σώσουν, μάζεψαν χρυσαφικά με σκοπό να τα προσφέρουν ως αντάλλαγμα. Ωστόσο, όταν η πόλη επρόκειτο να λεηλατηθεί, μια μεγάλη λάμψη φάνηκε στον ουρανό και ένας καβαλάρης, ο μάρτυρας άγιος Μερκούριος, αφάνισε τους στρατιώτες και σταμάτησε την καταστροφή.

Έτσι τα χρυσαφικά που είχαν συγκεντρωθεί έπρεπε να επιστραφούν στους χριστιανούς της πόλης. Επειδή όμως ήταν πρακτικά αδύνατο να γίνει δίκαιη επιστροφή, ο Βασίλειος πρότεινε να ζυμώσουν οι γυναίκες μικρές πίτες, μέσα στις οποίες τοποθέτησε από ένα χρυσαφικό και τις μοίρασε στους πιστούς. Και, ως εκ θαύματος, ο καθένας βρήκε μέσα στην πίτα ό,τι ήταν δικό του! Από τότε λοιπόν η βασιλόπιτα με το «φλουρί» συμβολίζει τη χαρά, τη δικαιοσύνη και την ηρεμία στο κάθε σπίτι…

 Αποτέλεσμα εικόνας για χιος βιθυνιασ

Ας δούμε ωστόσο μερικά ακόμα πρωτοχρονιάτικα έθιμα της Μικράς Ασίας.

Στο Αϊβαλί οι νοικοκυρές σχημάτιζαν με ένα πιρούνι πάνω στην πίτα ένα σταυρό «τσιμπιστό», για να… βγαίνουν τα μάτια των εχθρών και να μην τους γλωσσοτρώνε, ενώ με ένα κλειδί έκαναν διάφορα πλουμιά, για να «κλειδώνεται» το στόμα των «εχθρών».

Στην Κασταμονή την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι νοικοκυρές εκτός από τη βασι­λόπιτα ετοίμαζαν και τον αϊβασιλιώτικο χαλβά και μάλιστα με ιδιαίτερη φροντίδα, γιατί από την επιτυχία του εξαρτούσαν την τύχη της χρονιάς. Μετά τον Εσπερινό, τέσσερις ομάδες μαθητών με λευκούς χιτώνες γαρνιρισμένους με θαλασσί χρώμα και με πολύχρω­μα φαναράκια στα χέρια επισκέπτονταν όλα τα σπίτια. Τα κεράσματα ήταν ρακή και μεζέ­δες για τους μεγάλους και ξηροί καρποί ή φρούτα για τους μαθητές.

Στη Χίο της Βιθυνίας την παραμονή ο νοικοκύ­ρης κάρφωνε ένα κλαδάκι ελιάς πάνω στη βασιλόπιτα, που ακουμπούσαν όρθια στον τοίχο και λειτουργούσε ως ειδώλιο του Αϊ-Βασίλη. Πάνω στο κλαδάκι όλα τα μέλη της οικογένειας κρεμούσαν τα χρυσαφικά τους (βραχιόλια, αλυσίδες, σκουλαρίκια, δαχτυλίδια) και τα άφηναν εκεί όλη τη νύχτα, για να τους φέρει ο Αϊ-Βασίλης ευτυχία.

Στον Τσεσμέ, πάλι, έκοβαν τη βασιλόπιτα, τη μοίραζαν, αλλά δεν την έτρωγαν. Άφηναν τα κομμάτια ανέγγιχτα στο τραπέζι μαζί με διάφορα γλυκά και νερό. Το γεύμα του Αϊ-Βασίλη, όπως το έλεγαν. Επίσης έσφαζαν στο κατώφλι του σπιτιού τους μια κότα, έναν πετεινό ή και ένα διάνο για την καλή χρονιά.

Και στο Γιαμανλάρ νταγ το πρωί της Πρωτοχρονιάς, όταν ξυπνούσαν οι άνθρωποι, συνήθιζαν να κοιτάζουν το βουνό και να ευχηθούν: «Να είναι στερεωμένοι όλο το χρόνο». Αν το βουνό ήταν χιονισμένο, αυτό σήμαινε ότι ο χρόνος θα τους ήταν ευτυχισμένος…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ