Η ιστορία του Πρωτάτου του Αγίου Όρους και τα μοναδικά κειμήλιά του

1
492

Στο κέντρο του οικισμού των Καρυών βρίσκεται ο περίφημος ναός του Πρωτάτου, ο αρχαιότερος και πιο ιστορικός ναός του Αγίου Όρους, που αποτελεί το σύμβολο της παναγιορείτικης ενότητας και εξουσίας – «Η του Πρωτάτου σεβασμία και ιερά βασιλική μονή» θεωρείται «πατήρ και μήτηρ των υποκειμένων» μονών του Άθω.

Παλιότερα ονομαζόταν Λαύρα των Καρυών, μετονομάστηκε όμως σε ναό του Πρωτάτου, αφού εκεί κατοικούσε ο Πρωτεπιστάτης (Πρώτος), η διοικητική αρχή ολόκληρου του Αγίου Όρους.

O ναός είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και είναι περισσότερο γνωστός για τα κειμήλια που φιλοξενεί, όπως η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας του Άξιον Εστί.

Αποτέλεσμα εικόνας για πρωτάτο καρυών

Πιθανότατα χτίστηκε στο α΄ μισό του 10ου αιώνα και ανακαινίστηκε στα χρόνια της βασιλείας του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1282-1328) παίρνοντας τη σημερινή του μορφή: Τρίκλιτη βασιλική με δύο νάρθηκες.

Στο μεταγενέστερο κωδωνοστάσιο, αρκετά υψηλά ώστε να είναι πολύ δύσκολη έως αδύνατη η ανάγνωσή της, υπάρχει η κτητορική επιγραφή του, με ημερομηνία 1η Ιουλίου 1781.

Στο αρχειοφυλάκιο του Πρωτάτου φυλάσσεται το πρώτο Τυπικό του Αγίου Όρους, ο λεγόμενος «Τράγος» (972), με το οποίο εισήχθη επίσημα το κοινοβιακό σύστημα στο Άγιον Όρος και το οποίο διασώζει την ιδιόχειρη υπογραφή του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή.

33.jpg

 

Καταστήματα στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού του Πρωτάτου, τα οποία σχεδόν εφάπτονταν του καμπαναριού και αποτελούσαν την κεντρική αγορά των Καρυών, μας δίνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα της πρωτεύουσας του Αγίου Όρους στα μέσα του 19ου αιώνα.

 

 

Ο ναός φιλοξενεί εξαιρετικές τοιχογραφίες, οι οποίες αποδίδονται στον κύριο εκπρόσωπο της Μακεδονικής Σχολής, Μανουήλ Πανσέληνο (14ος αιώνας), ενώ στα χρόνια της τουρκοκρατίας έγιναν συμπληρωματικά έργα.

Ο Πανσέληνος ανέπτυξε τα θέματά του με τρόπο αριστοτεχνικό: Χώρισε τους τοίχους του μεσαίου διαμερίσματος, που είναι και οι ψηλότεροι, σε τέσσερις ζώνες. Στη στενότερη ανώτερη ζώνη ζωγράφισε τους προγόνους του Χριστού από τον Αδάμ μέχρι τον Ιωσήφ, στις επόμενες δύο τις ευαγγελικές σκηνές και στην κατώτατη ζώνη μια σειρά από όρθιες ολόσωμες μορφές ασκητών, στρατιωτικών αγίων, μαρτύρων κ.ά. Στα μέτωπα των τόξων τοποθέτησε τους Ευαγγελιστές. Στους πλάγιους χώρους έβαλε συνθέσεις και όρθιες μορφές. Το σύνολο της εικονογράφησης του Πρωτάτου συμπληρώνεται από τρεις μεγάλους κύκλους: το Δωδεκάορτο, τα Πάθη του Χριστού και τη ζωή της Παναγίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για πρωτάτο τοιχογραφιες μανουήλ πανσεληνος

Ο μεγάλος όμως αυτός καλλιτέχνης από τη Θεσσαλονίκη, που πολλοί ιστορικοί της τέχνης και αρχαιολόγοι τον συγκρίνουν με τους σπουδαίους αναγεννησιακούς ζωγράφους της Δύσης, τον Τζιόττο και τον Ραφαήλ, δεν άφησε κανένα ενυπόγραφο έργο, ούτε διασώθηκαν έμμεσες πληροφορίες για τη ζωή του και την καλλιτεχνική του δράση.

Οι βιογραφικές πληροφορίες είναι ανύπαρκτες και την ύπαρξή του ουσιαστικά καταδεικνύει το σπουδαίο έργο του που διασώθηκε.

(Λεπτομέρεια από την παράσταση των Εισοδίων της Θεοτόκου).

 

Κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτών των τοιχογραφιών είναι οι πολυπρόσωπες παραστάσεις με έντονο το δραματικό στοιχείο και την ελληνιστική παράδοση, η διάχυτη στις συνθέσεις ρεαλιστική διάθεση, η θλίψη στα πρόσωπα αλλά και η χαρά, καθώς και η ζωηρή κίνηση, όπως για παράδειγμα στη Βάπτιση του Χριστού, όπου τρία παιδάκια περνούν το γεφύρι χορεύοντας.

(Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας).

Panselinos-Prot-Niptir 001

Ο Πανσέληνος επιστρέφει στην ελληνική τέχνη αντλώντας από αυτή τα στοιχεία της κομψότητας, της χάρης και της φωτεινότητας των χρωμάτων.

(Λεπτομέρεια της παράστασης του Νιπτήρος).

Πρόκειται για τον κορυφαίο ζωγράφο της Παλαιολόγειας εποχής και έναν από τους πρώτους της βυζαντινής τέχνης.

Αποτέλεσμα εικόνας για πρωτάτο τοιχογραφιες Βαπτιση

(Η Βάπτιση του Χριστού).

(Ο Ιησούς αναπεσών. Από την προφητεία του Ιακώβ και μετά του Βαλαάμ «Κατακλιθεὶς ἀνεπαύσατο ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· τὶς ἀναστήσει αὐτὸν;», ο Πανσέληνος είχε τη θεία έμπνευση και συνέθεσε την περίφημη εικόνα του Χριστού ως Βρέφος «ανακεκλιμένον» και ελαφρώς «υπνώττον», με έκδηλη τη θεία μεγαλοπρέπεια).

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. […] Στο κέντρο του οικισμού των Καρυών βρίσκεται ο περίφημος ναός του Πρωτάτου, ο αρχαιότερος και πιο ιστορικός ναός του Αγίου Όρους, που αποτελεί το σύμβολο της παναγιορείτικης ενότητας και εξουσίας &…  […]

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ