Το ημερολόγιο της Μεγάλης Σαρακοστής

0
63

Πόσο αργά περνούσε η Σαρακοστή τα παλιότερα χρόνια για όσους νήστευαν… Και νήστευαν οι περισσότεροι. Μάλιστα, τις τρεις πρώτες μέρες, μερικές γυναίκες δεν έβαζαν στο στόμα τους τίποτα, ούτε καν ψωμί ή νερό, ενώ την τέταρτη έτρωγαν ειδικά φαγητά – καρυδόπιτα, σούπα με φασόλια, πετιμέζι. Σκέφτηκαν λοιπόν οι παλιοί να φτιάξουν ένα ιδιαίτερο ημερολόγιο για να μετρούν τις εβδομάδες της νηστείας και να περνά ο καιρός από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι την Κυριακή του Πάσχα.

 

Το ιδιαίτερο αυτοσχέδιο ημερολόγιο με το οποίο οι παλιοί μετρούσαν τις μέρες της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι ένα παλιό ελληνικό έθιμο που σχετίζεται με το Πάσχα, ένα έθιμο που έφτασε μέχρι τις μέρες μας. Τα παιδιά σήμερα το γνωρίζουν μέσα από τα σχολεία και τις κατασκευές τους, ενώ οι μεγάλοι, λίγο πολύ, μόνο σαν ανάμνηση. Ο λόγος για το έθιμο της «κυρά-Σαρακοστής». Ποια ήταν λοιπόν αυτή η κυρά-Σαρακοστή και γιατί ονομάστηκε έτσι;

Έπαιρναν οι παππούδες μας και οι γιαγιάδες μας μια κόλλα χαρτί και σχεδίαζαν μια γυναίκα. Την παρίσταναν ως καλογριά. Δεν της έκαναν στόμα, γιατί συνέχεια νήστευε, ούτε αυτιά, για να μην ακούει, ενώ τα χέρια της ήταν σταυρωμένα γιατί όλο προσευχόταν. Κι όλα αυτά γιατί; Γιατί η περίοδος μέχρι το Πάσχα στην ουσία σημαίνει στροφή στον εσωτερικό μας κόσμο με σκοπό την κάθαρση μέσω της νηστείας, κάθαρση όχι μόνο των τροφών αλλά και των κακών μας συνηθειών: Δεν βλέπουμε δηλαδή, δεν ακούμε και δεν σχολιάζουμε τι κάνουν οι άλλοι, αλλά στρέφουμε την προσοχή μας στη δική μας βελτίωση.

Τη χάρτινη αυτή γυναίκα την ονόμασαν κυρά-Σαρακοστή από τις σαράντα μέρες που διαρκεί η νηστεία πριν από το Πάσχα – όσες νήστεψε και ο Χριστός στην έρημο. Και τη ζωγράφιζαν με όμορφα χρώματα, για να «στολίζει» τη νηστεία που τηρούσαν ευλαβικά.

Η κυρά-Σαρακοστή είχε 7 πόδια, που συμβόλιζαν τις 7 εβδομάδες της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν από το χάρτινο αυτοσχέδιο ημερολόγιό τους και από ένα πόδι. Το τελευταίο πόδι το έκοβαν το Μεγάλο Σαββάτο.

Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή καρύδι (περιοχή της Χίου), το οποίο τοποθετούσαν μαζί με άλλα. Όποιος το έβρισκε θεωρούνταν τυχερός και γουρλής. Αλλού, το έβδομο πόδι το τοποθετούσαν μέσα στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το έβρισκε θα ήταν καλότυχος.

recipe_main_kyra_sarakosti-1-620x330

Εκτός από χαρτί χρησιμοποιούσαν και άλλα υλικά. Οι γιαγιάδες μας την έφτιαχναν και με αλεύρι και νερό και μετά την έψηναν, για να σκληρύνει. Και για στολίδι φορούσαν στο κεφάλι της ζυμαρένιας κυρά-Σαρακοστής έναν σταυρό. Αλλού, πάλι, την έκαναν πάνινη και τη γέμιζαν με πούπουλα!

Στον Πόντο η κυρά-Σαρακοστή λεγόταν κουκουράς και είχε άλλη μορφή. Έπαιρναν μια πατάτα ψημένη ή ένα κρεμμύδι, έμπηγαν 7 φτερά κότας, το έδεναν στο ταβάνι και κρεμόταν όλη τη Σαρακοστή. Κάθε εβδομάδα έβγαζαν και από ένα φτερό. Και τα παιδιά έβλεπαν τον κουκουρά και κρατούσαν, από φόβο, τη νηστεία.

Όπως όμως κι αν την έφτιαχναν παλιά, η κυρά-Σαρακοστή αποτελούσε μια αγαπημένη συνήθεια μικρών και μεγάλων και περίμεναν με ανυπομονησία κάθε χρόνο να την ξαναφτιάξουν…

 

Την Κυρα-Σαρακοστή,

που είναι έθιμο παλιό

οι γιαγιάδες μας τη φτιάχνουν

με αλεύρι και νερό.

Για στολίδι της φορούσαν

στο κεφάλι της σταυρό

και το στόμα της ξεχνούσαν

γιατί νήστευε καιρό.

Και μετρούσανε τις μέρες

με τα πόδια της τα επτά

κόβαν ένα τη βδομάδα

μέχρι να ‘ρθει η Πασχαλιά.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ